Aktualności

Ustawą z dnia 13 lutego 2020 roku o zmianie ustawy Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw, która weszła w życie 19. września 2020 roku wprowadzono drugi system legalizacji samowoli budowlanych, który określono mianem legalizacji uproszczonej.

W tej tzw. dużej nowelizacji Prawa budowlanego wprowadzono zasady legalizacji samowoli budowlanych w trybie, moim zdaniem, nad wyraz uproszczonym. Na podstawie tych reguł wszczęcie przez nadzór budowlany uproszczonego postępowania legalizacyjnego jest możliwe w przypadku stwierdzenia budowy obiektu budowlanego lub jego części:

1. bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę albo
2. bez wymaganego zgłoszenia bądź pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia

- jeżeli od zakończenia budowy upłynęło co najmniej 20 lat!

Postępowanie legalizacyjne rozpoczyna się od kontroli samowolnie wykonanego obiektu lub jego części, przeprowadzanej przez pracowników powiatowego inspektoratu nadzoru budowlanego. Podczas takiego postępowania kluczowe jest ustalenie terminu powstania obiektu. Inspektorzy Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego dla Miasta Poznania nie określają tego terminu jedynie na podstawie oświadczeń i dokumentów składanych przez podmioty (inwestor, właściciel, zarządca) ubiegające się o legalizację samowolnie wzniesionego obiektu. Przede wszystkim korzystamy ze zdjęć lotniczych, które przekazuje nam Zarząd Geodezji i Katastru Miejskiego (GEOPOZ).

W sytuacji gdy okaże się, że realizacja samowolnie wykonanego obiektu została zakończona co najmniej przed 20 laty – organ nadzoru budowlanego nakłada, w drodze postanowienia, obowiązek przedłożenia dokumentów legalizacyjnych, w terminie nie krótszym niż 60 dni od dnia doręczenia postanowienia.

Do dokumentów legalizacyjnych należą:

1. oświadczenie o posiadaniu tytułu prawnego do dysponowania nieruchomością na cele budowlane;
2. geodezyjna inwentaryzacja powykonawcza obiektu budowlanego;
3. ekspertyza techniczna sporządzona przez osobę posiadającą odpowiednie uprawnienia budowlane, wskazująca, czy stan techniczny obiektu budowlanego:
   1. nie stwarza zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzi oraz
   2. pozwala na bezpieczne użytkowanie obiektu budowlanego zgodne z dotychczasowym lub zamierzonym sposobem użytkowania.

Z listy wymaganych dokumentów wynika, że w legalizacji uproszczonej nie bada się zgodności samowolnej budowy z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, a jeśli legalizowany obiekt znajduje się na terenie nie objętym takim planem, to nie ma też potrzeby wnioskowania o warunki zabudowy. W trybie uproszczonym nie ma opłaty legalizacyjnej!

Od momentu wejścia w życie przepisów umożliwiających legalizację obiektów budowlanych w trybie uproszczonym (tj. od 19 września 2020 roku) do Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego dla Miasta Poznania wpłynęło 308 wniosków o zalegalizowanie samowoli budowlanych, które powstały co najmniej przed 20-u laty – od momentu powzięcia informacji
o tym fakcie przez państwowy nadzór budowlany. Do końca 2025 roku inspektorzy PINB dla Miasta Poznania wydali 168 decyzji legalizacyjnych i 9 decyzji nakazujących rozbiórkę tego rodzaju samowoli budowlanych. Największą grupę legalizowanych w trybie uproszczonym obiektów stanowią budynki mieszkalne jednorodzinne oraz budynki garażowe i gospodarcze.
Oto tabela obrazująca dynamikę uproszczonych postępowań legalizacyjnych, prowadzonych przez inspektorów Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego dla Miasta Poznania: 

Paweł Łukaszewski
Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla Miasta Poznania

Poznań, 23 lutego 2026 roku